25 februari 2014 | Tom Beltman, Partner

Geld zoekt (eindelijk) ondernemers

Blog De ondernemer.nl – Private investeerders, pensioenfondsen en verzekeraars (de kapitaalmarkt) willen allemaal graag investeren in het MKB. Toch komen er maar weinig investeringen tot stand. Dit komt omdat er over en weer geen transparantie is. Door het terugtrekken van de banken zal de toegang tot de kapitaalmarkt voor het MKB zich de komende tijd sterk ontwikkelen.

De laatste tijd zijn er veel initiatieven om fondsen beschikbaar te stellen voor het MKB. Een kleine greep:

29 januari 2014 – Bond van Verzekeraars – “ Verzekeraars starten kredietverstrekking klein-MKB”
13 januari 2014 – Pensioenfondsen en banken – “NL Ondernemingsfonds nieuwe financieringsbron voor bedrijfsleven”
10 september 2013 – Bedrijfsleven – “Ondernemend Oranje Kapitaal: Nieuw stimuleringsfonds voor kansrijke MKB-bedrijven”

De rode draad in deze persberichten is naar mijn mening: mooie initiatieven met mooie woorden en voldoende geld, maar tot nu toe nauwelijks investeringen.

Kapitaalmarkt vs. bancaire financiering
De afgelopen jaren is het Nederlandse bedrijfsleven voor 80% gefinancierd door banken en voor 20% door de kapitaalmarkt. In Amerika is dit andersom en is de kapitaalmarkt goed voor 80% van de financiering van bedrijven.

Volgens mij is het voor bedrijven gezonder om een groot deel van de financieringsbehoefte middels de kapitaalmarkt in te vullen. De kapitaalmarkt kenmerkt zich door een lange investeringshorizon. Dit in tegenstelling tot bancaire kredieten die binnen korte termijn afgelost moeten worden. De lange-termijnhorizon geldt ook voor de meeste ondernemers en past beter bij de dynamiek van ondernemen.

Waarom (te) veel bankfinanciering?
Waarom is er dan zo veel bancair gefinancierd de afgelopen decennia? De belangrijkste reden is de prijs van het geld. Bancaire financieringen waren en zijn beschikbaar met 1% tot 3% opslag boven de 3-maands Euribor. Dus in totaal onder de 5% rente. Op de kapitaalmarkt lagen en liggen de tarieven veel hoger. Veel participatiemaatschappijen rekenen met een minimaal rendement op hun inleg van 25% per jaar.

Door de ruime beschikbaarheid van bancair krediet en het grote verschil tussen de rentes werd er nauwelijks gebruik gemaakt van de kapitaalmarkt. Participatiemaatschappijen zochten ook vaak naar de maximale hefboom in plaats van een duurzaam rendement op geïnvesteerd vermogen.

Waarom is (te) veel bancaire financiering niet wenselijk?
Het bancaire krediet is dan wel goedkoop, maar als gevolg van de verplichte aflossing is de financieringslast erg hoog. Stel ik leen € 100,- tegen 5% rente en een aflossingstermijn van 5 jaren. Dan ben ik in jaar 1 € 5,- aan rente en € 20,- aan aflossing schuldig, oftewel 25% van de hoofdsom. De rente is dus laag, maar de druk op de liquiditeiten is wel heel hoog.

We hebben de afgelopen jaren vele gezonde bedrijven met een prima geldstroom in de problemen zien komen omdat ze de aflossingsdruk niet meer aankonden. Een kapitaalmarktfinanciering tegen bijvoorbeeld 8% rente zou in veel gevallen de liquiditeitsdruk enorm verminderen.

Het financieren van MKB-bedrijven blijkt voor banken ook zeer risicovol te zijn geweest. Medio 2013 gaf de ABN-AMRO aan dat 25% van de MKB-bedrijven bij bijzonder beheer was ondergebracht. Het is dan ook een logisch gevolg dat banken voorzichtiger zijn gaan financieren en misschien nog voorzichtiger gaan worden. De kapitaaleisen onder Basel 3 zullen deze voorzichtigheid alleen nog maar verder aanwakkeren.

Dalen de prijzen van MKB-ondernemingen als banken minder financieren?
De prijzen in het MKB kunnen niet veel verder meer zakken. Voor een gemiddeld MKB-bedrijf wordt grofweg 4 tot 6 keer de winst voor belasting betaald. Veel lager kan ook niet, want als de verkopende ondernemer de koopsom zelf ook binnen 3 tot 4 jaren verdiend zou hebben, zou hij in veel gevallen niet verkopen.

Als de prijzen niet verder dalen en banken minder financieren stijgt de vraag naar kapitaal uit de kapitaalmarkt. Wij zien de afgelopen twee jaren dan ook meer en meer transacties waarbij alternatieve financieringen zijn toegepast.

Voldoende kapitaal beschikbaar
Op de kapitaalmarkt is er een groot aanbod aan vermogen. Wat ook niet zo gek is: particulieren hebben in Nederland ongeveer 300 miljard aan spaarvermogen liquide beschikbaar en in totaal is er 800 miljard aan pensioenvermogen. Dat zoekt allemaal naar rendement van ten minste 4% om in ieder geval de vermogensbelasting en inflatie goed te maken. Investeringen in het MKB winnen aan interesse gezien het feit dat op de markt voor staatsobligaties de rendementen nihil zijn en de aandelenbeurs, zeker voor particulieren, aan aantrekkingskracht heeft verloren. We zien dan ook dat er veel kapitaal in allerlei vormen beschikbaar is.

Mooi voorbeeld is het MKB-Fonds. Een jong fonds dat obligaties uitgeeft tegen 7% tot 8% rente met als onderpand aandelen in MKB-bedrijven. Dit fonds heeft twee keer een uitgifte gedaan die twee keer overtekend was en in 1,5 jaar hebben ze meer dan 10 investeringen afgerond.

Waarom vinden kapitaalvraag en -aanbod elkaar zo moeilijk?
De vraag is er overduidelijk en het aanbod is er ook. Toch vinden er nog relatief weinig investeringen plaats. Het grote probleem is het gebrek aan transparantie van beide markten. Er is geen marktplaats waar partijen elkaar ontmoeten. Beursinitiatieven lopen moeizaam omdat de kosten hoog zijn en Nederlandse ondernemers hebben toch vaak moeite om informatie met de buitenwereld te delen.

Kapitaal wordt nu vaak eerst via fondsmanagers of andere tussenschakels beschikbaar gesteld. Hoe begrijpelijk deze gang van zaken ook is, het betekent een extra schakel die gepaard gaat met extra kosten. Dit leidt ertoe dat de ondergrens van een investering als snel bij ten minste € 1.000.000,- komt te liggen en dat dus een groot deel van het MKB niet bereikt kan worden.

Oplossingen
Er is ruim aanbod aan kapitaal dat staat te springen om ingezet te worden in het MKB. Als dit op een goede manier beschikbaar komt voorzie ik een heel grote vraag. Dan is een verhouding van 80% financiering door de kapitaalmarkt in Nederland ook zeker niet ondenkbaar.

Naar mijn idee ligt de oplossing bij de banken in Nederland. Zij hebben de kennis van het Nederlands MKB. Zij hebben goede, ervaren mensen en modellen om financieringen te beoordelen. Een deel van de financieringsvraag zouden ze zelf moeten invullen en een ander groot deel als intermediair in de kapitaalmarkt kunnen uitzetten. Hiervoor zouden ze bij aanvang en gedurende de looptijd een (beheer)fee in rekening kunnen brengen. Ze hoeven dan minder vermogen aan te houden, lopen minder risico en benutten ten volle de opgebouwde expertise en kennis. Bovenal kunnen ze de klant weer echt helpen in plaats van ‘nee’ te verkopen en intern te saneren. Welke bank pakt de handschoen op?

Lees meer hier meer blogs op DeOndernemer.nl.

Marktlink